Ο Πλάτωνας αναφέρει ένα περιστατικό όπου μια αμόρφωτη κοπέλα από τη Θράκη, ξέσπασε στα γέλια όταν είδε τον αστρονόμο Θαλή να πέφτει στο πηγάδι ενώ παρακολουθούσε τα ουράνια σώματα. «Ήταν τόσο πρόθυμος να μάθει τι υπήρχε στον ουρανό», αναφώνησε η κοπέλα, «που του διέφυγε τι υπήρχε στα πόδια του». Η κοινή λογική εδώ ορίζεται με την κοινά αναγνωρίσιμη εμπειρική πραγματικότητα, την οποία συνήθως αποστρέφεται η αφηρημένη σκέψη. Ο μορφωμένος Θαλής, απορροφημένος στην αστρονομική του παρατήρηση, αγνόησε το πηγάδι. Κανείς λογικός άνθρωπος, όσο αμόρφωτος κι αν είναι, δεν θα επιθυμούσε να πέσει σ’ αυτό!
Όποιος δεν θέλει να πέσει στο πηγάδι, καλείται να κάνει αυτό που συμβούλευε ο Ludwig Wittgenstein : «Κοίτα, μη σκέφτεσαι». Όταν έχεις πέσει στο πηγάδι, μπορείς φυσικά να κοιτάς σαν χάνος τα άστρα, αλλά, αν διαθέτεις κοινό νου, μάλλον θέλεις να βγεις.
Η επιθυμία να κατανοήσουμε και η νοσταλγία μας για την απολυτότητα αληθειών, δικαιολογούνται μόνο στα πλαίσια όπου μπορούμε να ορίσουμε και να εξηγήσουμε πολλά πράγματα. Το ν’ αρνηθούμε εντελώς τη λογική είναι μάταιο. Γιατί έχει τη δική της τάξη και μέσα σ’ αυτή είναι αποτελεσματική. Είναι η τάξη της ανθρώπινης εμπειρίας. Γι’ αυτό τον λόγο θέλουμε να αποσαφηνίσουμε τα πάντα. Κι όταν δεν μπορούμε να το πετύχουμε, είναι γιατί το παράλογο γεννιέται απ’ αυτή την κατάσταση. Από την συνύπαρξη της αποτελεσματικής μα περιορισμένης λογικής και του συνεχώς πολλαπλασιαζόμενου παραλογισμού.
Η μετάβαση από τα αδιέξοδα της λογικής στην κυριαρχία του παραλογισμού δεν γίνεται φανερά. Οι νόμοι της φύσης μπορεί να έχουν ουσία μέχρι ενός σημείου, εάν όμως προχωρήσουν πέρα από αυτό, αντικρούουν οι ίδιοι τους εαυτούς τους κι έτσι κάνουν να γεννηθεί το παράλογο. Οι περισσότεροι που φτάνουν σε αυτό το σημείο επιλέγουν να ενστερνιστούν απολυτότητες. Όταν η απαίτηση για σαφήνεια εξαφανιστεί, εξαφανίζεται και το παράλογο μαζί με τον όρο σύγκρισής του. Όμως η γόνιμη αλληλεπίδραση δεν είναι η πρόχειρη απόρριψη και η αντιστάθμιση αλλά η συγκέντρωση εμπειριών, η άγρυπνη συνείδηση.
Ποτέ δεν μου άρεσαν οι απολυτότητες: «όλα είναι αληθινά», «όλα είναι χάος», «πάντα…». Όλα τα «πάντα» οδηγούν στο να γεννηθεί η συμβιβασμένη καρδιά, υποθάλπτουν την αδιαφορία, τον ύπνο της καρδιάς και την παραίτηση. Κρύβουν βιαστικές ενοποιήσεις ερωτημάτων. Βάζουν εμπόδιο ξεχωριστή αντιμετώπιση του καθενός από αυτά. Κάθε σκέψη που παραιτείται από αυτή την ενότητα, αναζητά την πολλαπλότητα.
Ένας κόσμος στον οποίο μπορούμε να δώσουμε εξηγήσεις ακόμα και με πρόχειρες δικαιολογίες είναι ένας κόσμος γνώριμος, φιλικός. Μέσα σε ένα σύμπαν στερημένο από ψευδαισθήσεις και φώτα, ο άνθρωπος νιώθει άβολα, ξένα. Δημιουργείται μια απόσταση του ανθρώπου από τη ζωή του ανάλογη με αυτή του ηθοποιού από το σκηνικό. Το να σκέφτεσαι λογικά είναι πάντα απλό. Αλλά είναι σχεδόν αδύνατο να σκέφτεσαι λογικά ως το τέλος. Θα χάσεις όλες τις αντιφάσεις που γεννούν την μοναδικότητα μιας ζωής.
«Μονάχα η ισορροπία αληθοφάνειας και λυρισμού μπορεί να μας κάνει να νιώσουμε την ίδια στιγμή τη συγκίνηση και τη σαφήνεια.» - Albert Camus
0 το σκέφτηκαν:
Δημοσίευση σχολίου